Yıllık ücretli izin, iş hukukunun vazgeçilemez haklarından biridir. Buna rağmen izin gün sayısının nasıl belirlendiği, iznin ne zaman hak edildiği ve kullanılmayan iznin akıbeti konularında uygulamada ciddi kafa karışıklığı vardır. Bu yazıda kıdeme göre izin sürelerini, hesaba dâhil olan süreleri ve izin ücretinin hesabını ele alıyoruz.
Kıdeme göre izin süreleri
Yıllık izin süresi çalışanın aynı işverendeki kıdemine göre belirlenir:
| Kıdem | Yıllık izin (iş günü) |
|---|---|
| 1 - 5 yıl arası (5 yıl dâhil) | En az 14 gün |
| 5 - 15 yıl arası | En az 20 gün |
| 15 yıl ve üzeri | En az 26 gün |
İki istisna vardır: 18 yaşından küçük ve 50 yaşından büyük çalışanların yıllık izni, kıdemleri ne olursa olsun 20 günden az olamaz. Yer altı işlerinde çalışanlarda ise süreler dörder gün artırılarak uygulanır.
Tablodaki süreler asgari sürelerdir; iş sözleşmesi veya toplu iş sözleşmesiyle artırılabilir.
İzin ne zaman hak edilir?
Yıllık izne hak kazanmak için, deneme süresi de dâhil olmak üzere en az bir yıl çalışmış olmak gerekir. İzin, çalışılan yılı takip eden yıl içinde kullandırılır. İlk yılını doldurmamış çalışanın yasal yıllık izin hakkı doğmamıştır; bu süredeki izinler işverenin insiyatifindedir ve avans niteliğindedir.
Bir yılın hesabında işe giriş tarihi esas alınır. Aynı işverenin farklı iş yerlerinde geçen süreler birleştirilerek dikkate alınır.
İş günü hesabı: hafta sonları sayılmaz
Yıllık izin süreleri iş günü üzerinden belirlenir. İzin süresine rastlayan hafta tatili, ulusal bayram ve genel tatil günleri izinden sayılmaz; bu günler izin süresine eklenir.
Örneğin 14 iş günü izin kullanan bir çalışan, araya giren hafta sonlarıyla birlikte takvimde yaklaşık 18-20 gün iş yerinden uzak kalır. Bordroda 14 gün düşülür. Uygulamada en sık yapılan hata, izni takvim günü sayarak fazla düşmektir.
İzin bölünebilir mi?
Yıllık izin kural olarak bölünemez; ancak tarafların anlaşmasıyla bölünebilir. Bu durumda bir bölümün en az 10 gün olması zorunludur. Kalan süre serbestçe bölüştürülebilir. İşveren, izin kullanma zamanını yönetme hakkına sahiptir ancak bu hakkı iyi niyetle kullanmak zorundadır.
Kullanılmayan izin: ücret yalnızca fesihte
Bu, en çok yanlış bilinen konudur. İş sözleşmesi devam ederken kullanılmayan yıllık izin, ücrete dönüştürülemez. Yıllık izin dinlenme hakkıdır; para ile takas edilmesi kanunen mümkün değildir.
Kullanılmayan izinlerin ücreti yalnızca iş sözleşmesi sona erdiğinde ödenir. Bu durumda birikmiş tüm izin günlerinin ücreti, fesih tarihindeki ücret üzerinden hesaplanır — izin hakkının doğduğu yıldaki ücret üzerinden değil. Yıllar içinde ücret arttığı için bu ayrım çalışan lehinedir.
İzin ücretinde giydirilmiş ücret kullanılmaz
Kıdem ve ihbar tazminatının aksine, yıllık izin ücreti çıplak brüt ücret üzerinden hesaplanır. Yol, yemek, ikramiye gibi ek ödemeler izin ücreti hesabına dâhil edilmez. Bu, üç kalem arasındaki en kritik teknik farktır.
İzin ücretinden gelir vergisi ve damga vergisi kesilir; ayrıca SGK primine de tabidir.
Örnek hesap
7 yıllık kıdemi olan, brüt aylık ücreti 45.000 TL olan bir çalışan işten ayrılıyor ve 12 gün kullanılmamış izni bulunuyor.
- Kıdemi 5 yılı aştığı için yıllık izin hakkı: 20 gün
- Günlük çıplak brüt ücret: 45.000 / 30 = 1.500,00 TL
- Brüt izin ücreti: 1.500 × 12 = 18.000,00 TL
Bu tutardan gelir vergisi, damga vergisi ve SGK kesintileri yapılarak net ödeme bulunur.
Zamanaşımı
Yıllık izin ücreti alacağı, iş sözleşmesinin sona erdiği tarihten itibaren beş yıl içinde talep edilmelidir. Zamanaşımı, iznin hak edildiği yıldan değil fesihten işlemeye başlar; bu nedenle uzun yıllar biriken izinler fesihte topluca istenebilir.
Hesabınızı yapın
Kıdeminize göre izin gününüzü ve kullanılmayan izin ücretinizi yıllık izin hesaplama aracımızla görebilirsiniz. Fesihte doğan diğer haklarınız için kıdem tazminatı ve ihbar tazminatı hesaplayıcılarımız da ücretsizdir.
Bu içerik genel bilgilendirme amaçlıdır ve hukuki görüş niteliği taşımaz.
