KDV hesabı, oran doğru bilindiğinde basit bir işlemdir. Karmaşa iki noktada başlar: iç yüzde hesabı ve tevkifat. Bu yazıda önce hesabın mantığını, sonra tevkifatın işleyişini ve beyan tarafını ele alıyoruz.
Güncel KDV oranları
Türkiye'de üç KDV oranı uygulanır:
- %1 — temel gıda ürünlerinin bir kısmı, gazete ve dergi, belirli tarımsal ürünler gibi listede sayılan teslimler,
- %10 — gıda maddelerinin genel kısmı, yeme-içme hizmetleri, konaklama, ilaç ve tıbbi ürünler gibi indirimli orana tabi teslimler,
- %20 — listelerde yer almayan tüm teslim ve hizmetler için geçerli genel oran.
Bir mal veya hizmetin hangi orana girdiği, Cumhurbaşkanı kararıyla belirlenen listelerde sayılıp sayılmadığına bağlıdır. Listede yoksa genel oran uygulanır.
KDV eklemek ve KDV ayırmak
İki farklı hesap sık sık birbirine karıştırılır.
KDV hariç tutardan KDV dâhil tutara
KDV dâhil = KDV hariç × (1 + oran)
10.000 TL + %20 KDV = 10.000 × 1,20 = 12.000 TL
KDV dâhil tutardan KDV ayırmak (iç yüzde)
KDV tutarı = KDV dâhil × oran / (1 + oran)
12.000 TL'lik KDV dâhil bedelde KDV: 12.000 × 0,20 / 1,20 = 2.000 TL, matrah 10.000 TL.
Sık yapılan hata, KDV dâhil tutarı doğrudan 0,20 ile çarpmaktır: bu 2.400 TL verir ve yanlıştır. Fişten KDV ayırırken daima iç yüzde kullanılır.
Tevkifat: verginin bir kısmını alıcı öder
KDV tevkifatı, hesaplanan KDV'nin bir bölümünün satıcı yerine alıcı tarafından vergi dairesine ödenmesidir. Amaç, belirli riskli sektörlerde verginin tahsilatını güvence altına almaktır.
Tevkifat oranı kesirle ifade edilir. Örneğin 9/10 tevkifatta, hesaplanan KDV'nin onda dokuzunu alıcı, onda birini satıcı beyan eder.
Yaygın uygulanan tevkifat oranları
| Hizmet türü | Tevkifat oranı |
|---|---|
| İşgücü temin hizmetleri | 9/10 |
| Temizlik, çevre ve bahçe bakım hizmetleri | 9/10 |
| Etüt, plan-proje, danışmanlık ve denetim hizmetleri | 9/10 |
| Yapım işleri ile bu işlere ilişkin mühendislik hizmetleri | 4/10 |
| Personel servis taşımacılığı | 5/10 |
Tevkifat oranları ve kapsamı KDV Genel Uygulama Tebliği ile belirlenir ve zaman zaman değiştirilir. Fatura düzenlemeden önce güncel tebliğ metninden teyit edilmesi gerekir.
Tevkifatlı fatura örneği
100.000 TL bedelli, %20 KDV'ye tabi ve 9/10 tevkifat uygulanan bir danışmanlık hizmeti:
- Matrah: 100.000,00 TL
- Hesaplanan KDV (%20): 20.000,00 TL
- Tevkif edilen KDV (9/10): 18.000,00 TL — alıcı beyan eder
- Satıcının beyan edeceği KDV (1/10): 2.000,00 TL
- Faturada tahsil edilecek toplam: 100.000 + 2.000 = 102.000,00 TL
Satıcı, tevkif edilen 18.000 TL'yi tahsil etmez; bu tutar alıcı tarafından 2 No.lu KDV beyannamesi ile beyan edilip ödenir.
İki ayrı beyanname
- 1 No.lu KDV beyannamesi: mükellefin kendi teslim ve hizmetlerinden doğan KDV'yi beyan ettiği beyannamedir.
- 2 No.lu KDV beyannamesi: tevkifat yapan alıcının, sorumlu sıfatıyla beyan ettiği KDV içindir.
2 No.lu beyanname ile ödenen KDV, ödendiği dönemde 1 No.lu beyannamede indirim konusu yapılabilir. Bu nedenle tevkifat, alıcı açısından nihai bir maliyet değil bir nakit akışı meselesidir.
Tevkifattan doğan iade
Tevkifat uygulanan satıcının yüklendiği KDV, beyan ettiği KDV'den yüksek olabilir; bu durumda iade hakkı doğar. İade talebi, tutara ve türe göre mahsuben ya da nakden yapılabilir; belirli tutarın üzerindeki nakit iadelerde YMM raporu veya teminat aranır.
Hesabınızı yapın
KDV dâhil ve hariç tutarları KDV hesaplama aracımızla anında çevirebilirsiniz. Güncel tebliğ ve mevzuat değişikliklerini mevzuat takibi sayfamızdan izleyebilirsiniz.
Bu içerik genel bilgilendirme amaçlıdır. Tevkifat kapsamı ve oranları değişebildiğinden, uygulamada güncel tebliğ hükümleri ve mali müşavir görüşü esas alınmalıdır.
